Sözleşme imzalamadan önce kontrol listesi

Sözleşme okumadan imzalamayın — pratik kontrol listesi

Her gün sayfalarca sözleşme okunmadan imzalanıyor: kira kontratı, iş sözleşmesi, freelance projesi, online üyelik. Sorun çıktığında 'bilmiyordum' demek çoğu zaman sonucu değiştirmez. Bu yazıda imza öncesinde bakmanız gereken kritik başlıkları ve Clause ile ön analizin nasıl kullanılabileceğini anlatıyoruz. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

Taraflar ve imza yetkisi

Sözleşmenin başında taraflar açıkça yazmalıdır. Kira sözleşmesinde kiraya verenin kimlik bilgileri, iş sözleşmesinde işveren şirketin unvanı ve imzaya yetkili kişi tam olmalıdır. Karşı taraf bir şirketse imza yetkisinin kontrolü (imza sirküleri, ticaret sicil kayıtları) sonradan çıkacak tartışmaları azaltır.

Bazı sözleşmelerde asıl taraf yerine vekil veya aracı imza atar. Bu durumda vekâletnamenin varlığı ve kapsamının bu işlemi içerip içermediği önemlidir. Yetkisiz temsil iddiaları, sözleşmenin akıbeti bakımından ciddi tartışmalar doğurabilir.

Clause sözleşme metnini ön analizden geçirir ve taraf bilgilerinde eksik veya belirsiz görünen alanları işaretler. Bu bir yetki denetimi değildir; resmi kayıtlardan doğrulama yine sizin veya avukatınızın yapması gereken bir adımdır.

Ücret ve ödeme koşulları

Sözleşmede bedel, para birimi, ödeme zamanı ve gecikme hâlinde uygulanacak kurallar açık olmalıdır. Kira sözleşmesinde kira, aidat, artış esası ve ödeme günü; iş sözleşmesinde ücret ve ekleri; freelance sözleşmesinde proje bedeli, avans ve teslim-ödeme takvimi net yazılmalıdır.

Ödeme zamanı yazılmamışsa veya 'anlaşılan tarihte' gibi belirsiz bir ifade varsa bu, ileride uyuşmazlık kaynağı olur. 'Her ayın 5'i' veya 'teslimden itibaren 15 gün içinde' gibi somut ifadeler tercih edilmelidir.

Clause ödeme maddesindeki belirsiz ifadeleri işaretler. Yüksek gecikme faizi oranlarının geçerliliği ise somut olaya ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir; aşırı oranların uyarlanması veya indirilmesi tartışılabilir, ancak sonucu peşinen söylemek mümkün değildir.

Fesih ve cayma koşulları

Her sözleşmede sona erme koşulları açık olmalıdır. Kira sözleşmesinde fesih hâlleri ve bildirim süreleri, iş sözleşmesinde bildirim süreleri ve haklı fesih sebepleri, freelance sözleşmesinde proje iptali hâlinde ödeme esasları yazılmalıdır.

Bazı sözleşmelerde cayma imkânı çok dar tutulur veya yüksek cezai şart öngörülür. Aşırı cezai şartların indirilmesi mevzuatta tartışılan bir konudur; ancak indirimin yapılıp yapılmayacağını mahkeme değerlendirir. Bu nedenle imzadan önce oranı makul bir seviyeye çekmek en pratik yoldur.

Mesafeli satış gibi tüketici işlemlerinde kural olarak on dört günlük cayma hakkı öngörülür; ancak mevzuatta belirtilen istisnalar vardır. Sözleşmede cayma hakkını tamamen kaldıran ifadeler tüketici mevzuatı bakımından tartışmalıdır; somut değerlendirme sözleşmenin türüne ve ürüne göre yapılır.

Sorumluluk ve tazminat maddeleri

Sorumluluk sınırlaması maddeleri çoğu zaman en az okunan ama en çok etki doğuran kısımlardır. 'Hizmet sağlayıcı hiçbir zarardan sorumlu değildir' veya 'sorumluluk sözleşme bedeliyle sınırlıdır' gibi ifadeler, zarar hâlinde talep imkânınızı daraltabilir. Bu tür kayıtların geçerliliği ise her olayda ayrıca değerlendirilir.

Kira sözleşmelerinde 'kiracı tüm hasarlardan sorumludur' gibi geniş ifadeler yer alabilir. Olağan kullanımdan kaynaklanan yıpranma ile kiracıya yüklenemeyecek dış etkenlerden doğan zararlar bakımından bu tür geniş kayıtlar tartışmaya açıktır.

İş sözleşmelerinde 'çalışan tüm zararları tazmin eder' türünden kayıtlar da dikkat gerektirir. Sorumluluğun kapsamı, kusur derecesi ve işin niteliği gibi ölçütlerle birlikte değerlendirilir. Clause bu tür geniş kayıtları işaretler; nihai değerlendirme için avukata danışın.

Gizlilik, telif ve rekabet yasağı

Freelance ve iş sözleşmelerinde gizlilik, telif devri ve rekabet yasağı maddeleri yaygındır ve sizi uzun süre bağlayabilir. 'Üretilen tüm içerik şirkete aittir' gibi bir kayıt portföy kullanımınızı etkileyebilir; rekabet yasağı ise sonraki iş seçeneklerinizi sınırlayabilir.

Rekabet yasağının geçerliliği; yer, süre ve işin türü bakımından sınırlandırılmış olmasına bağlıdır ve Türk Borçlar Kanunu bu yasağın süresi bakımından üst sınır öngörür (özel durumlar hariç iki yıl). Aşırı geniş yasakların sınırlandırılması gündeme gelebilir; yine de imzadan önce kapsamı daraltmak en güvenli yoldur.

Telif maddesi de açık olmalıdır: hangi hakların devredildiği, kullanım süresi ve referans/portföy hakkı yazılmalıdır. Belirsiz ifadeler sonradan tartışma yaratır. Clause bu maddeleri ön analizle özetler ve belirsiz kalan noktaları gösterir.

Sıkça sorulan sorular

Sözleşmeyi imzaladıktan sonra vazgeçebilir miyim?

Kural olarak imzaladığınız sözleşme sizi bağlar. Bazı tüketici işlemlerinde cayma hakkı öngörülmüştür. Diğer hâllerde karşı tarafın kabulü veya yargı kararı gerekebilir.

Clause analizi hukuki görüş sayılır mı?

Hayır. Clause ön bilgilendirme yapar, hukuki tavsiye vermez. Önemli sözleşmeler için avukat değerlendirmesi alın.

İmzadan önce değişiklik talep edebilir miyim?

Evet. Taslağı inceleyip değişiklik önerebilirsiniz; taraflar mutabık kalırsa revize metin imzalanır.

Elektronik imza ile imzalanan sözleşme geçerli mi?

Nitelikli elektronik imza, mevzuatta öngörülen durumlarda el yazısıyla atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğurur. Resmi şekle tabi işlemler ve basit onay yöntemleri bakımından farklı değerlendirmeler gerekir.